Als Japanner voelt 'wabi-sabi' voor mij als een vanzelfsprekend begrip. Maar wanneer ik dit woord aan buitenlandse vrienden probeer uit te leggen, val ik altijd stil.
Eigenlijk kunnen zelfs Japanners wabi-sabi niet goed in woorden vatten. Dat komt waarschijnlijk omdat wabi-sabi iets gevoelsmatigs is, een diepe esthetiek die je niet in één woord kunt uitdrukken.
In dit artikel hebben we, vooral via de traditionele techniek kintsugi, opnieuw op een rij gezet wat wabi-sabi precies is. Juist in deze techniek, die onvolmaaktheid accepteert en sporen van tijd eert, is de geest van wabi-sabi gecondenseerd.
Wat is 'wabi-sabi', de geest die in Japanners leeft?
Wabi-sabi (侘び寂び) is de esthetiek die aan de basis ligt van de Japanse cultuur. Waar de westerse esthetiek streeft naar perfectie en onvergankelijkheid, gaat de Japanse wabi-sabi uit van het idee dat ware schoonheid juist schuilt in het onvolmaakte, het vergankelijke en het onvoltooide.
Om wabi-sabi te begrijpen, is het handig om het woord op te splitsen in de twee elementen waaruit het is opgebouwd: 'wabi' en 'sabi'.
Wabi: 'geestelijke rijkdom' binnen eenvoud en soberheid
'Wabi' (侘び) staat voor de geestelijke rijkdom die schuilt in eenvoud en soberheid. Het gaat om een stil, rustig hart, en om de houding waarbij je het goede ziet in iets dat een klein gebrek heeft.
Stel je de Japanse theeceremonie voor. De theekamer is vaak geen weelderige, versierde zaal, maar een kleine, sobere ruimte. Ook de gebruikte theekom kan licht vervormd of afgesplinterd zijn. Japanners vinden die onvolmaaktheid mooi en koesteren die.
Sabi: de 'verweerde schoonheid' die de tijd achterlaat
Waar 'wabi' de focus legt op een innerlijke gemoedstoestand en spiritualiteit, staat 'sabi' voor de schoonheid van de sporen en de geschiedenis die de tijd in een voorwerp achterlaat.
De textuur van verweerd hout, de aanblik van verroest metaal, een met mos begroeide stenen lantaarn — veranderingen die door de jaren ontstaan, worden niet gezien als verval, maar als 'mooie eigenheid die de tijd heeft geschonken'.
Stel je de stenen lantaarn van een oude shrine voor. Hij is niet nieuw en schoon, maar bedekt met mooi, groen mos. Dat mos is het bewijs dat hij jarenlang, door regen en zonneschijn heen, op zijn plek is blijven staan. Deze stille, verweerde schoonheid is precies 'sabi'.
Kintsugi belichaamt 'wabi-sabi'
Kintsugi is een traditionele Japanse techniek die de filosofie van wabi-sabi op een mooie en begrijpelijke manier belichaamt. Deze techniek, waarbij gebroken aardewerk met urushi-lak wordt gelijmd en met goud wordt versierd, verbergt de gerepareerde plek niet, maar benadrukt deze juist en geeft het stuk zo een nieuwe schoonheid.
'Wabi': onvolmaaktheid accepteren en blijven gebruiken
De handeling van herstellen met kintsugi en de mentaliteit van degene die het doet, belichamen precies 'wabi'. In de westerse waarden betekent het breken van iets — het onvolmaakt worden — vaak het einde van de waarde ervan. Maar in de filosofie van 'wabi' vind je rijkdom juist in eenvoud en onvolmaaktheid, niet in perfectie.
De onvolmaaktheid van een 'breuk' of 'afsplintering' in een stuk koesteren als eigenheid van dat stuk. Deze houding is precies de uiting van de geest van 'wabi'. Een gebroken stuk is geen gebrekkig product, maar herleeft door kintsugi als iets met een nieuwe schoonheid.
De houding waarbij je een gebroken stuk oprecht onder ogen komt en waarde erin probeert te zien, is precies de uiting van de geest van 'wabi'.
'Sabi': de geschiedenis van een stuk verheffen tot nieuwe schoonheid
De gouden reparatiesporen van een met kintsugi hersteld stuk belichamen precies 'sabi'.
'Sabi' is de schoonheid van het uiterlijk die door het verstrijken van de tijd ontstaat. De breuk of afsplintering van een stuk is het spoor van een gebeurtenis die plaatsvond in de geschiedenis (het verstrijken van tijd) waarin het stuk is gebruikt.
Kintsugi wist dit spoor niet uit, maar benadrukt het juist met een mooie gouden lijn. Door het litteken dat door tijd is ontstaan expres te laten opvallen, ontstaat er een nieuw 'landschap' dat het oorspronkelijke stuk niet had.
Het toevallige, unieke gouden patroon belichaamt de 'geschiedenis' die alleen dat stuk heeft, en het stuk herleeft met een nog diepere, rijkere schoonheid (= sabi) dan vóór de breuk.
>>Lees meer over de filosofie van kintsugi
Leven met wabi-sabi
Wij, die in deze tijd leven, zouden de esthetiek van wabi-sabi actief in ons leven moeten opnemen. Wabi-sabi leert ons hoe we, in een onvolmaakt leven, meer vreugde kunnen vinden.
Het idee dat je niet perfect hoeft te zijn
Perfectionisme is een van de grote oorzaken van lijden bij de moderne mens. Streven naar perfecte resultaten op het werk, een perfect gezin opbouwen, een perfecte versie van jezelf willen zijn. Maar deze onophoudelijke inspanning kan ook angst, stress en soms zelfverwerping met zich meebrengen.
De essentie van wabi-sabi ligt in het erkennen van onvolmaaktheid. Je zou je onvolmaaktheid niet moeten verbergen, maar accepteren dat dat ook deel is van jezelf, en zo zorgzaam met jezelf moeten omgaan.
Juist zo kunnen we zorgzaamheid koesteren voor onszelf en voor anderen. Het is precies onze onvolmaaktheid die ons menselijk maakt.
Littekens accepteren als wabi-sabi
In de loop van het leven dragen we allemaal wel een litteken met ons mee. Liefdesverdriet, ontslag, een droom die niet uitkwam. Deze ervaringen kunnen een diep litteken in ons hart achterlaten.
Maar de geest van wabi-sabi leert ons om een litteken niet te verbergen, maar te accepteren als onderdeel van ons eigen verhaal. Net zoals kintsugi een gebroken stuk met goud herstelt, kunnen ook wij onze littekens accepteren en daaruit groeien.
Een litteken is niets om je voor te schamen — het is het bewijs van het lijden dat je hebt overwonnen, de lessen die je daaruit hebt geleerd en de groei die je hebt doorgemaakt.
Breng wabi-sabi in de praktijk
Als je de geest van wabi-sabi dieper wilt begrijpen, raden we aan om kintsugi zelf te ervaren. In het proces van het herstellen van een gebroken stuk ervaar je de filosofie die onvolmaaktheid in schoonheid verandert.
We raden ook aan om een boek te lezen dat de esthetiek van wabi-sabi uitgebreid uitlegt. 'Wabi, Sabi, Yūgen no Kokoro: Seiyō Tetsugaku o Koeru Jōi Ishiki' van Shōyō Morigami ontrafelt niet alleen de oppervlakkige betekenis van het woord wabi-sabi, maar ook de Japanse gemoedsgesteldheid die daarachter schuilgaat.
Laat een reactie achter
Deze site wordt beschermd door hCaptcha en het privacybeleid en de servicevoorwaarden van hCaptcha zijn van toepassing.