Kintsugi is een unieke Japanse techniek waarbij een gebroken stuk aardewerk met urushi-lak wordt hersteld en de naad met goud wordt afgewerkt, waardoor het een nieuwe schoonheid krijgt. Deze techniek zou zich in de 15e en 16e eeuw hebben gevormd.
Het verhaal van kintsugi begon echter niet plotseling. Al sinds lange tijd gebruikten Japanners urushi-lak om aardewerk te herstellen. Op basis van deze lange geschiedenis kreeg de filosofie 'het gebrokene accepteren en het mooi laten herleven' langzaam vorm.
In dit artikel volgen we het verhaal van kintsugi, van de oorsprong tot nu, en ontrafelen we waarom deze unieke filosofie is ontstaan.
Hoofdstuk 1: De oorsprong van kintsugi
Men denkt dat de techniek van kintsugi zich tussen de 15e en 16e eeuw heeft gevormd, maar de onderliggende technieken werden al veel eerder opgebouwd.
Jomon-periode — de oorsprong van urushi-lak als lijm
Japanners gebruikten al vanaf de vroege Jomon-periode (ongeveer 7000-5500 v.Chr.) 'urushi'-lak. Urushi is het sap van de urushiboom (lakboom) en wordt, eenmaal opgedroogd, extreem hard, met een uitstekende lijmkracht en waterbestendigheid.
Men denkt dat mensen in die tijd de eigenschappen van urushi-lak door ervaring hadden leren kennen: op Jomon-opgravingsplaatsen zijn voorwerpen gevonden die met urushi-lak zijn gecoat of gelijmd.
Al in de tijd dat Japanners nog leefden van jagen en verzamelen, gebruikten ze urushi-lak om gereedschap te herstellen.
▲ Een met urushi-lak gelakte kam, opgegraven bij de Mibiki-opgravingsplaats in de prefectuur Ishikawa. Met een leeftijd van ongeveer 7.200 jaar is dit een van de oudste nog bestaande urushi-lakwerken, zowel in Japan als wereldwijd. (Bronvermelding afbeelding: Japan Government Online)
Heian-periode — de oorsprong van versieren met goud
De tijd ging verder naar de Heian-periode (794-1185), waarin ook de 'samoerai' ontstond. Mensen ontwikkelden de techniek 'maki-e' in hoge mate, waarbij goud- of zilverpoeder op urushi-lak wordt gestrooid om patronen te tekenen.
Het idee om met goud te versieren, dat door maki-e werd geïntroduceerd, zou uiteindelijk leiden tot het idee van kintsugi: het verbinden van gebroken stukken met goud.
▲ Een tachi-zwaard met een schede versierd in maki-e. Het lemmet werd gemaakt in de Heian-periode en later, in de Edo-periode, versierd. In het bezit van het Tokyo National Museum (bronvermelding afbeelding: Geïntegreerd zoeksysteem voor collecties van de National Institutes for Cultural Heritage)
Hoofdstuk 2: De geboorte van kintsugi
In de 14e tot 16e eeuw zorgden het verhaal van een gebarsten theekom en een esthetiek die onvolmaaktheid waardeert, samen voor het ontstaan van de techniek kintsugi.
Muromachi-periode — de kiem van het idee dat reparatiesporen waarde hebben
Het verhaal van kintsugi kwam pas goed in beweging tijdens de Muromachi-periode (1336-1573). In die tijd kon Japan zelf nog geen hoogwaardig aardewerk produceren en werd dit uit China geïmporteerd.
Uit deze periode wordt het verhaal van een bepaalde theekom al generaties lang doorverteld.
Een celadon theekom die ooit in China was gemaakt, kwam na verloop van tijd in het bezit van shogun Ashikaga Yoshimasa. Toen Yoshimasa de kom verkreeg, zat er al een barst in de bodem. Omdat hij dit meesterwerk koesterde, zou hij hem naar China hebben teruggestuurd met het verzoek om een vervangende kom.
▲ Ashikaga Yoshimasa / 1436-1490 (bronvermelding afbeelding: Wikimedia Commons)
Het was echter moeilijk om een gelijkwaardige celadon kom te verkrijgen, en de Chinese kant herstelde de barst met metalen krammen (kasugai) en stuurde de kom weer terug naar Japan. Omdat de grote krammen op de reparatie op sprinkhanen leken, kreeg deze kom de naam 'Bakōhan' (letterlijk: 'sprinkhanenband').
▲ Belangrijk Cultuurgoed 'Celadon bloemvormige theekom, bekend als Bakōhan' / in het bezit van het Tokyo National Museum (bronvermelding afbeelding: Geïntegreerd zoeksysteem voor collecties van de National Institutes for Cultural Heritage)
Interessant is dat de reparatiesporen de waarde van de kom niet verlaagden, maar juist verhoogden. Ondanks dat de krammen een functionele reparatie waren, werden de sporen niet als gebrek gezien, maar aanvaard als 'schoonheid die geschiedenis in zich draagt'. Dit gevoel zou zich ontwikkelen tot de filosofie van kintsugi.
Chanoyu en kintsugi — de schoonheid van het accepteren van sporen
Als je over de geschiedenis van kintsugi praat, is de relatie met 'chanoyu (japanese tea ceremony)' onlosmakelijk. Chanoyu is een traditionele Japanse cultuur waarbij de gastheer gasten matcha en Japanse zoetigheden aanbiedt, en waarbij thee wordt genoten met respect voor de etiquette.
In de tijd van Ashikaga Yoshimasa toonde chanoyu het gezag en de beschaving van de adel. Het had vooral het karakter van een gelegenheid om kostbare kunstwerken te tonen, en theeserviesgoed was een statussymbool van de adel. Van begin tot midden 15e eeuw was chanoyu een symbool van een weelderige, overdadige cultuur.
Vanaf de 15e eeuw ontstond echter een nieuwe gedachte, anders dan de weelderige chanoyu. Murata Jukō (1422-1502), zowel monnik als theemeester, streefde niet naar pracht en perfectie, maar naar 'wabicha': een stille, onvolmaakte vorm van thee.
▲ Murata Jukō / 1422-1502 (bronvermelding afbeelding: Wikimedia Commons)
Jukō geloofde dat chanoyu een weerspiegeling van het hart was, en zou tegen zijn leerlingen het volgende hebben gezegd:
'De maan die tussen de wolken doorschijnt, heeft meer sfeer dan een volmaakte volle maan.'
Wat Jukō leerde, was dat ware schoonheid juist schuilt in onvolmaaktheid. Dit is precies de geest van 'wabi-sabi', het accepteren van gebreken en onvolkomenheden.
Door wabicha ontwikkelde zich het vermogen om ook in een gebroken stuk schoonheid te zien, en zo ontstond de ideologische bodem waarop kintsugi kon groeien.
Azuchi-Momoyama-periode — het ontstaan van de kintsugi-cultuur
Men denkt dat de techniek kintsugi zich vormde tussen de Muromachi- en de Azuchi-Momoyama-periode (14e tot 16e eeuw), maar de exacte oorsprong — wanneer en door wie kintsugi precies is begonnen — is niet bekend.
Het is echter zeker dat de techniek kintsugi is ontstaan uit een combinatie van de 'reparatietechniek met urushi-lak' die al voor onze jaartelling bestond, de 'versieringstechniek' van maki-e, en de geest van 'het accepteren van onvolmaaktheid' die door wabicha werd gevormd.
▲ Kintsugi die naar schatting uit de 16e eeuw stamt (bronvermelding afbeelding: Wikimedia Commons)
Hoofdstuk 3: De verspreiding van kintsugi
In de vredige Edo-periode drong kintsugi, samen met de verspreiding van de chanoyu-cultuur, door in de hele samenleving.
Kintsugi in het dagelijks leven — een reparatiecultuur die per klasse verschilde
Met de komst van de Edo-periode (17e tot 19e eeuw) kwam er een einde aan de langdurige oorlogen en brak een vredige tijd aan. In deze stabiele samenleving verspreidde de cultuur van chanoyu zich ook naar gewone stadsbewoners. Hierdoor werd aardewerk, dat voorheen alleen voor de rijken was, ook toegankelijk voor het gewone volk.
Omdat in deze tijd de geest van 'zorgvuldig omgaan met spullen' zich door alle sociale klassen heen verspreidde, nam de vraag naar reparatiediensten voor aardewerk in de hele samenleving toe. De reparatiemethode verschilde echter per klasse.
Rijke koopmannen en theemeesters konden kiezen voor traditionele 'kintsugi', maar voor het gewone volk was kintsugi te duur. Zij gebruikten meestal een lijmmethode met loodglaspoeder, 'yakitsugi' genoemd, terwijl kintsugi vrijwel alleen door de rijken werd toegepast op kostbare kunstwerken en theeserviesgoed.
Van reparatie naar kunst — kintsugi als kunstvorm
Hon'ami Kōetsu (1558-1637), een kunstenaar uit de vroege Edo-periode, kan worden gezien als degene die kintsugi verhief van een eenvoudige reparatietechniek tot kunst. Zijn symbolische werk is de rode Raku-theekom bekend als 'Seppō' (sneeuwtop), aangewezen als Belangrijk Cultuurgoed.
▲ Rode Raku-theekom, bekend als Seppō (afbeelding: Ebara Hatakeyama Memorial Museum)
Deze theekom was eigenlijk mislukt: hij was per ongeluk in de oven gebarsten. Kōetsu gooide hem echter niet weg, maar waardeerde juist actief deze toevallige vorm. Hij verbond de gedurfde barst met goud en gaf de breuk zo een nieuwe betekenis.
Hij zag het witte glazuur als een met sneeuw bedekte bergtop, en de goudglanzende barst als een smeltende beek die in het voorjaarslicht ontstaat, en noemde het werk 'Seppō' (sneeuwtop).
Door een beschadigd stuk te verheffen tot een poëtisch kunstwerk dat een grootse natuurlijke landschap in zich draagt, vestigde Kōetsu een cultuur waarin reparatiesporen als 'landschap' worden bewonderd, en gaf hij kintsugi zo artistieke waarde.
Hoofdstuk 4: Veranderingen in kintsugi in de moderne tijd
Vanaf het Meiji-tijdperk raakte kintsugi los van het dagelijks leven en werd het doorgegeven als traditioneel ambacht. In de 21e eeuw verspreidt het zich wereldwijd en staat het voor nieuwe uitdagingen.
De moderne tijd — de verwestering van Japan en de verandering van kintsugi
Met de Meiji-restauratie (1868) begon het leven van de Japanners drastisch te veranderen.
Vanaf de havens kwamen mooie en goedkope westerse porseleinen en glazen producten het land binnen. De vanzelfsprekende gewoonte om 'iets te repareren als het breekt' werd geleidelijk vervangen door de consumentenmentaliteit van 'dan koop je toch gewoon iets nieuws'.
▲ Afbeelding van het kunstmuseum van de Tweede Nationale Nijverheidstentoonstelling in Ueno-park, een bekende plek in Tokio / in het bezit van het Tokyo National Museum (bronvermelding afbeelding: Geïntegreerd zoeksysteem voor collecties van de National Institutes for Cultural Heritage)
Naarmate de industrialisatie voortschreed en chemische lijm gangbaar werd, verdween de arbeidsintensieve reparatiemethode van kintsugi geleidelijk uit het dagelijks leven.
Toch verdween het niet helemaal.
In de stilte van de theekamer, in de handen van liefhebbers van oude kunst, bleef kintsugi voortleven. Theemeesters en maki-e-ambachtslieden zagen deze techniek niet als een eenvoudige reparatiemethode. Voor hen was kintsugi waarschijnlijk een manier om de tijd en de geest die in een stuk schuilen, door te geven aan de volgende generatie.
Tegelijkertijd werd ook bij de restauratie van cultureel erfgoed de traditionele reparatie met urushi-lak en goudpoeder stilletjes in stand gehouden. Zo veranderde kintsugi van een alledaagse vaardigheid in een traditioneel ambacht en restauratietechniek, en wordt het als gespecialiseerde techniek die de bewaring van Japanse kunst ondersteunt, al generaties lang doorgegeven.
De huidige tijd — internationale populariteit en diversifiëring van kintsugi
Sinds de 21e eeuw heeft kintsugi zich geleidelijk over de wereld verspreid als een Japanse esthetische filosofie.
De achtergrond hiervan is een verandering in de waarden van de tijd: twijfel over de wegwerpmaatschappij, een groeiend milieubewustzijn, en interesse in concepten als wabi-sabi en mindfulness.
Daarbij kreeg de handeling van kintsugi — het herstellen van iets gebrokens — aandacht, niet als simpele reparatietechniek, maar als een levenshouding die onvolmaaktheid accepteert en vernieuwing bevestigt.
Zo overstijgt kintsugi de grenzen van het traditionele ambacht en beïnvloedt het, als culturele metafoor voor heling, vernieuwing en duurzaamheid, denkbeelden en designs over de hele wereld.
De discussie rond eenvoudige kintsugi
De laatste jaren verspreidt 'eenvoudige kintsugi', waarbij epoxyhars of kunstlijm wordt gebruikt, zich steeds verder. Omdat er geen urushi-lak wordt gebruikt, is het snel en eenvoudig af te ronden, waardoor het via workshops en social media populair is geworden als toegankelijke hobby.
Sommigen denken echter dat dit gemak juist een kloof creëert met de filosofie van kintsugi. Traditionele kintsugi gebruikt het natuurlijke materiaal urushi-lak, dat tijd nodig heeft om te drogen en waarbij telkens opnieuw wordt geschuurd voordat het is afgewerkt. In dit proces zat een spirituele dimensie: een stille handeling waarbij je de tijd onder ogen komt.
Eenvoudige kintsugi reproduceert vaak alleen het uiterlijk van kintsugi, en er bestaan methoden die niet aan de voedselhygiënenormen voldoen. Je zou kunnen zeggen dat het verschuift van een reparatie om te gebruiken naar een bewerking om te showcasen.
Achter de huidige populariteit van kintsugi gaan dus twee tegengestelde stromingen schuil. We kunnen niet zeggen welke de juiste is, maar misschien schuilt het fundamentele idee van kintsugi — 'het gebrokene mooi laten voortleven' — juist in de ethische praktijk van het onder ogen komen van de natuur en de tijd.
Laat een reactie achter
Deze site wordt beschermd door hCaptcha en het privacybeleid en de servicevoorwaarden van hCaptcha zijn van toepassing.